Pierwsze miesiące życia psa to fundament jego przyszłego charakteru i zachowania. Właściwa socjalizacja pomaga wychować spokojnego, pewnego siebie i dobrze funkcjonującego w społeczeństwie towarzysza. Jak zrobić to mądrze i bez błędów?
Autor: Alicja Zarucka –
psi trener i zoopsycholog, instruktorka Rally-o oraz założycielka szkoły dla psów „Psia Logika”.
Prywatnie opiekunka maltańczyka Amika i lagotto romagnolo Lili.
Przyjmując książkową definicję, mówi się, że okres socjalizacji szczenięcia kończy się w zależności od psa około 14-16 tygodnia życia. Pragnę już na samym początku uczulić, że o ile jest to okres, kiedy psiak jest najbardziej otwarty na świat, o tyle o dorosłym psychicznie psie mówimy w wieku około 3 lat, a czasem nawet później. Pierwsze tygodnie życia naszego pupila są najbardziej newralgiczne, więc musimy zainwestować w ten okres sporo czasu i uwagi. Również kolejne miesiące i lata są ważne i służą socjalizacji psa. Tak samo jak my nie poznajemy całego świata, zanim pójdziemy do przedszkola, tak i nasze psy uczą się funkcjonowania w społeczeństwie nawet przez całe swoje życie.
Socjalizacja w kwarantanna po szczepieniu
Jak w wielu kwestiach, tak i tutaj zdania są podzielone: jedni lekarze weterynarii mówią, aby wychodzić z psem już po drugim szczepieniu, drudzy absolutnie tego zakazują, aż nie minie minimum tydzień po ostatnim zastrzyku. Niestety pełen okres kwarantanny pokrywa się praktycznie z tym pierwszym, najważniejszym oknem socjalizacyjnym. Na szczęście istnieje kompromis! Przed końcem kwarantanny należy zwrócić uwagę, aby pies nie miał kontaktu z zarażonymi zwierzętami oraz ich odchodami, natomiast jak najbardziej możemy zapoznawać naszego malucha z psami, których zdrowia jesteśmy pewni i zabierać go na wolne od zagrożenia tereny, jak działka czy ogród. Jeżeli mamy taką możliwość, możemy psa nosić na rękach bądź w plecaku i pokazywać mu świat z „lotu ptaka”. Jest też wiele miejsc i rzeczy, z którymi możemy zapoznać malucha, zanim skończy szczepienia: różnymi dźwiękami, sytuacjami i zapachami w domu, np. z włączoną suszarką bądź mikserem, kąpielą czy też nawet z innymi ludźmi, jeśli zaprosimy gości. Pokazujmy pętle tramwajowe, przejedźmy się pociągiem, zabierzmy do galerii handlowej, restauracji czy kawiarni, gdzie codziennie przed zamknięciem/przed otwarciem podłogi są myte i nasz psiak może poznawać świat ludzi w czystej, wolnej od chorób przestrzeni. Nie ma też przeciwwskazań, aby np. zabrać malucha ze sobą w odwiedziny do znajomych. Możliwości przy zachowaniu pewnych środków ostrożności są naprawdę duże!
Zasady socjalizacji szczeniąt
Zapoznajmy się z kilkoma ważnymi zasadami, których należy się trzymać, aby nasz piesek nie miał złych skojarzeń z nowymi bodźcami pomimo naszych najlepszych chęci, a także by nie doszło do przeciwnego zjawiska: przesocjalizowania psa, które kończy się wycofaniem bądź traumą na danym obszarze.
1. Jedna trudność na raz
Zachowaj równowagę między nowymi doświadczeniami a odpoczynkiem. Nie wprowadzaj wielu nowości jednego dnia. Jeżeli np. zabraliście szczeniaka do restauracji, to nie zabierajcie go tego samego dnia do galerii handlowej. Nowe bodźce najlepiej prezentować co drugi dzień, ale nie rzadziej niż dwa razy w tygodniu.
2. Stopniuj poziom trudności
Zamiast od razu zabierać psa w długą podróż tramwajem, najpierw pozwól mu obserwować pojazd z daleka, potem posiedzieć na przystanku, przejechać jedną stację, a dopiero później wybrać się na dłuższą wyprawę.
3. Wspieraj i pomagaj
Pies musi mieć w swoim opiekunie wsparcie, aby pomimo odczuwanej mieszanki ekscytacji z domieszką niepokoju, czuł się bezpiecznie, poznając nowe rzeczy. Zwierzak cały czas będzie obserwował nasze reakcje. Nasz spokój, cierpliwość i wesołe nastawienie pomogą maluchowi, a nerwy oraz irytacja zablokują zdrowy rozwój. Nigdy nie należy psa do niczego zmuszać. Im większą presję wywrzemy, tym bardziej pies będzie się zapierał. Jeżeli czegoś się wystraszy, pozwólmy mu się nawet wycofać z danej sytuacji i spróbować za jakiś czas ponownie, ale np. na początek z większej odległości. Chcemy, aby miał pozytywne skojarzenia, a nie traumę. Często pomaga również strategia, w której pozwalamy psu zachować odległość, na której czuje się bezpiecznie (i tu z pomocą przychodzi nam wspomniana wcześniej dłuższa smycz!), a sami podejdziemy do źródła niepokoju (np. posągu) i go dotkniemy. Pokażemy wtedy, że się nie boimy, powiemy do psa coś zachęcającym, radosnym tonem. Większość szczeniąt się wtedy przełamuje i podchodzi obwąchać nieznany, niepokojący obiekt. Takie sytuacje bardzo pomagają w budowaniu z psem więzi opartej na zrozumieniu i poczuciu bezpieczeństwa.
4. Odpowiednie akcesoria
Tutaj przyda się dłuższa smycz, od trzech do pięciu metrów, nie automatyczna, bo na zbyt krótkiej psiak nie będzie miał nam jak zakomunikować, że chce zwiększyć od czegoś odległość i będzie po prostu ciągnął, próbując uciec jak najdalej. Flexi uczy psa ciągnąć i bardzo utrudnia komunikację smyczową człowieka z psem. Oprócz tego polecam szelki typu guard z szerokim podszyciem i dodatkowym zapięciem treningowym z przodu oraz kaganiec fizjologiczny, który pozwala psu swobodnie oddychać, napić się wody czy węszyć, a nawet zjeść podanego przez nas smaczka. Może się on przydać np. do komunikacji miejskiej czy podczas nieprzyjemnego zabiegu u weterynarza.
5. Bądź asertywny
Chociaż przechodnie zachwycają się zwykle maluchem i mają dobre intencje, nie należy pozwalać, aby każdy mógł znienacka głaskać malucha. Piesek zaskoczony sytuacją albo tarmoszony co chwilę przez kogoś obcego może zbytnio się wystraszyć i nabawić awersji do nieznajomych bądź wręcz przeciwnie – zacząć się tak bardzo ekscytować widokiem drugiego człowieka, że będzie wszystkich nagminnie zaczepiać i obskakiwać czy ktoś sobie tego życzy, czy nie. Idealny pies to taki, który neutralnie mija innych ludzi i zwierzęta. Psy, podobnie jak ludzie, mają swoją strefę komfortu oraz przestrzeń osobistą i głaskanie przez obcych ludzi wcale nie musi być dla nich przyjemne i komfortowe. To tak, jakby ktoś nas zmuszał do przytulania obcych ludzi w parku.
6. Stawiaj ograniczenia
Od początku ucz psa nie tylko reagować na nowości, ale również tego, czego mu nie wolno oraz jak radzić sobie w trudnych sytuacjach. Częścią socjalizacji jest nauka panowania nad emocjami psiaka. Ignorujmy go, kiedy próbuje na nas coś wymusić swoim zachowaniem, szczególnie szczekaniem i gryzieniem. Uczmy, że mijając przechodniów, powinien zachowywać się spokojnie. Niech nie skacze na gości, nie śpi tam, gdzie nie powinien, nie gryzie nas po rękach i stopach – ogólnie nie robi niczego, czego nie chcielibyśmy, aby robił jako dorosły pies. Brak ograniczeń, a tym samym nauki, że nie można zawsze dostawać wszystkiego, czego się pragnie, prowadzi do ogromnych problemów w radzeniu sobie z frustracją oraz ogólnie pojętą odmową. Taki pies cały czas testuje opiekunów, może ich nawet dotkliwie gryźć po rękach z frustracji czy też niszczyć rzeczy w domu.
7. Kontroluj zabawę z innymi psami
Niektóre psiaki mogą być zbyt natarczywe, inne bardzo nieśmiałe. Należy więc dobierać maluchom kompanów zabawy z odpowiednim temperamentem i przerwać zabawę, jeśli idzie w złym kierunku. Nie można też pozwalać, aby szczeniak witał się z każdym napotkanym psem, jeśli w przyszłości pragniemy spokojnych spacerów z czworonogiem i podobnie jak w przypadku obcych ludzi – neutralnego mijania nieznanych przedstawicieli swojego gatunku. Psie przyjaźnie najlepiej zawierać poprzez kilka wspólnych spacerów, a dopiero potem pozwolić na zabawę. Chcemy, aby nasz pupil potrafił również spędzać czas z drugim psem spokojnie.
Pierwsze miesiące życia psa to kluczowy czas socjalizacji – wtedy szczeniak uczy się reagować na nowe miejsca, dźwięki i ludzi.
Przykładowy program socjalizacji
Zapewnienie szczenięciu odpowiednich doświadczeń szczególnie w ciągu pierwszych dwóch lat życia stworzy solidną podstawę dla jego dobrych zachowań w przyszłości. Pamiętajmy jednak, że każdy pies jest inny i może wymagać odmiennego podejścia. Jedne będą potrzebowały silniejszej socjalizacji z obcymi ludźmi, inne nauki wyciszania się po intensywnej zabawie czy reagowania na głośne dźwięki. Niemniej jednak warto zwrócić uwagę na pewne rzeczy, z którymi każdy pies raczej będzie się spotykał w dorosłym życiu.
Nauka zostawania samemu w domu
Już od pierwszego dnia przyzwyczajaj malucha do tego, że zostaje po drugiej stronie drzwi, kiedy wychodzisz do toalety czy innego pomieszczenia. Po tygodniu warto już ćwiczyć wychodzenie z domu: ubieramy się jak do normalnego wyjścia i najpierw wychodzimy na kilka sekund, potem kilka minut itd. Jeżeli pojawi się lęk separacyjny i nie będziecie sobie w stanie poradzić, skontaktujcie się jak najszybciej z behawiorystą. To zaburzenie lubi szybko eskalować i potem odkręcanie problemu może zająć nawet kilka miesięcy. Dodatkowo wspólne spędzanie czasu z rodziną lub przyjaciółmi pozwala szczeniętom rozwinąć mechanizmy umożliwiające zaakceptowanie opieki innych osób, kiedy nadejdzie taka potrzeba.
Różne miejsca i sytuacje
Wprowadzaj psa w różnorodne środowiska: centrum miasta, dworce, windy, parkingi.
Wizyty u weterynarza
Poza obowiązkowymi wizytami warto wpadać do gabinetu także profilaktycznie – zajrzeć do uszu i pyska, sprawdzić wagę czy zmierzyć temperaturę. Na koniec dobrze, by pies dostał smakołyk od weterynarza.
Środki transportu
Zaczynaj od spokojnych miejsc, typu pętle autobusowe, gdzie można zobaczyć zaparkowany autobus oraz wejść na chwilę do środka. Kolejnym krokiem będzie oswajanie psiaka z jazdą, czy to komunikacją miejską, czy samochodem. Jak zawsze zaczynamy powoli: od krótkiej przejażdżki i stopniowo zwiększamy trudność. Staraj się, aby podróże prowadziły do przyjemnych miejsc, takich jak park czy las.
Różne powierzchnie
Zapoznawaj psa z podłożami: panelami, betonem, trawą, błotem, piaskiem czy śliskimi płytkami.
Ruchome obiekty
Do tej kategorii możemy zaliczyć ptaki, wiewiórki, biegaczy, dzieci na placu zabaw oraz użytkowników hulajnóg, rolek i rowerów. Dobrze sprawdza się na początek prowadzenie podczas spaceru obok psa dziecięcego wózka, walizki czy roweru. Pies ma wtedy możliwość oswojenia się z tym, że coś przemieszcza się obok niego.
Nauka czystości
Ten proces może zająć wiele miesięcy, a wpadki mogą zdarzać się nawet do roku i jest to całkowicie normalne. Stwórz swojemu psu okazję do załatwiania się w różnych miejscach, takich jak trawa czy piasek. Szczenięta nauczone załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne jedynie na gazetach czy matach mogą przyzwyczaić się do konkretnej nawierzchni i odmawiać oddawania moczu i/lub kału w odmiennych warunkach, co może przełożyć się na trudności w nauce czystości.
Dotyk i pielęgnacja
Pies, dorosły czy też bardzo młody, potrzebuje czasem wizyt u weterynarza czy groomera. Tutaj z pomocą przychodzi nam przyzwyczajenie go do bycia przytrzymywanymi w różnych sytuacjach i dotykania przez osoby obce po głowie i ciele, ze szczególnym uwzględnieniem jamy ustnej, uszu, łap i okolicy okołoodbytowej. W tym celu warto ćwiczyć najpierw głaskanie i łapanie newralgicznych części ciała podczas głaskania, a następnie przytrzymywania ich coraz dłużej.
Inne psy i zwierzęta
Maluch powinien zetknąć się z psami w rozmaitym wieku, różnej rasy i płci. Takie spotkania powinny być przeprowadzane pod ścisłą kontrolą, tak aby szczenięta podczas kontaktu z innymi psami nie były ani wystraszone, ani zbyt pewne siebie. Idealnie nadadzą się do tego spacery ze zrównoważonymi, spokojnymi psami bądź spacery socjalizacyjne prowadzone przez trenera. Ponadto warto, aby psiak był zaznajomiony i umiał spokojnie reagować na inne zwierzęta, takie jak ptaki, jeże czy koty. Jest to szczególnie ważne w przypadku psów z instynktami łowieckimi.
Hałas
Stopniowo oswajaj psa z dźwiękami domowymi i miejskimi.
Ludzie
Szczenię powinno zetknąć się z ludźmi w rozmaitym wieku, różnej płci i o zróżnicowanym wyglądzie (np. noszących okulary, brodę lub wąsy), a także ubranych w odmienne stroje (np. w dużych kapeluszach, mundurach, niosących torby, parasole itp.). Szczególnie przydatny będzie kontakt z dziećmi w różnym wieku, które ze względu na dużą ruchliwość i silną ekspresję emocji wywołują u wielu psów uczucie niepokoju.
Stymulacja umysłowa
Przynosi wiele korzyści i jest jedną z podstawowych potrzeb psa. Codziennie zapewnij min. 30 minut aktywności umysłowej: zabawki węchowe, trening sztuczek czy poszukiwanie smakołyków. Im bogatsze i różnorodne środowisko zaoferujemy naszemu psu, tym lepiej będzie się rozwijał mózg młodego zwierzęcia.
Nietypowe doświadczenia
Od małego przyzwyczajaj do kagańca, kąpieli czy podawanie leków lub środków o działaniu miejscowym takich jak krople do oczu.
Czego nie należy robić
W procesie socjalizacji szczenięcia niezwykle istotne jest unikanie błędów, które mogą przynieść efekt odwrotny do zamierzonego oraz przyczynić się do rozwoju problemów behawioralnych już na bardzo wczesnym etapie życia psa.
W szczególności odradzam wpuszczanie szczeniaka na zajęty przez inne osobniki wybieg dla psów bądź wpuszczania go w stado obcych psów. Nie należy też witać się z każdym napotkanym na ulicy psiakiem. W ten sposób maluch może sobie skojarzyć takie spotkania z bardzo wysokimi emocjami i ciągnąć do każdego mijanego psa bądź nabawić się awersji i wyrywać się oraz rzucać na widok innych przedstawicieli swojego gatunku. Najlepiej, jeśli nasz pies będzie miał kilku sprawdzonych znajomych, a pozostałych mijał obojętnie.
Nigdy nie należy krzyczeć i denerwować się na psa, ale cierpliwie zapoznawać go ze światem w tempie narzuconym przez malucha oraz konsekwentnie i spokojnie stawiać granice. Nie można też szarpać psa na smyczy i ciągnąć go na siłę do czegoś, czego się boi.
Ponadto, jeśli psiak przysiada na spacerze i rozgląda się po okolicy, nie powinno się go ponaglać i zmuszać do ruszenia z miejsca. Maluchy często robią tak, gdy są przebodźcowane i potrzebują chwili, aby zapoznać się z miejscem, w którym się znajdują, aby poczuć się bezpiecznie. Psiaki wraz z wiekiem, kiedy zapoznają się coraz lepiej z otaczającym je środowiskiem, robią to coraz rzadziej, aż zwykle całkiem z tego wyrastają.
A ponad wszystko nigdy nie wymierzaj psu fizycznej kary (zepsuje to waszą relację oraz wyrządzi więcej szkody niż pożytku, szczególnie w przypadku wrażliwego psa). Nie dajemy psu klapsów, nie potrząsamy za kark, nie przewracamy siłowo na grzbiet oraz nie wsadzamy nosa w odchody, jeśli załatwi się w domu.
Podsumowując, polecam zrobić sobie listę rzeczy, z którymi chcemy zapoznać psiaka i wykreślać to, z czym już się oswoił. Dobrze jest też szczenięciu, a potem nastolatkowi i młodemu dorosłemu przypominać co jakiś czas różne rzeczy, np. zabrać go ponownie do restauracji czy na rynek. Stosując się do wyżej wymienionych zasad, jesteśmy w stanie wychować zrównoważonego, dobrze radzącego sobie w naszym społeczeństwie, mądrego psa, a przy okazji mieć z nim piękną relację na całe nasze wspólne życie. I pamiętajmy: każdy pies jest inny, jeżeli wasz maluch jest wyjątkowo wrażliwy, lękliwy czy nadaktywny, warto poprosić o pomoc behawiorystę, ponieważ być może wymaga specjalnego podejścia, aby pokonać swoje trudności.
Artykuł z magazynu PUPIL numer 1(41)/2026