Gady – żółwie, węże i jaszczurki – także mogą korzystać z możliwości, jakie daje nowoczesna ultrasonografia. To bezbolesny i bezpieczny sposób, by zajrzeć do wnętrza ich organizmu, bez potrzeby interwencji chirurgicznej czy znieczulenia ogólnego. Umożliwia szybką i precyzyjną ocenę stanu narządów wewnętrznych, a w wielu przypadkach pozwala postawić diagnozę oraz ocenić postępy w leczeniu. Szczególnie że objawy wielu chorób gadów są podobne – brak apetytu, spadek aktywności, obrzęki, ciężki oddech, problemy z oddawaniem kału czy moczu.
lek. wet. Anika Bargiel-Madeja
Tekst: lek. wet. Anika Bargiel-Madeja
Jestem lekarzem weterynarii i od początku mojej pracy zajmuję się leczeniem gryzoni, królików, fretek, jeży i innych drobnych ssaków.
Specjalizuję się w ultrasonografii i echokardiografii. Pracuję w Przychodni Weterynaryjnej Reptilo należącej do grupy Edina w Siemianowicach Śląskich.
Zapraszam do odwiedzenia mojej strony internetowej oraz profilu na Instagramie:
https://anika.vet/
https://www.instagram.com/anika.vet/
Jak wygląda badanie
USG wykonuje się w pozycji jak najbardziej naturalnej dla zwierzaka. W przypadku większości niewielkich jaszczurek jak gekony, agamy, scynki czy kameleony, możliwa jest pozycja siedząca. Zwierzęta siedzą na ligninie na kolanach badającego i są delikatnie przytrzymywane. Badanie węży wymaga pomocy drugiej osoby, ze względu na dużą ruchliwość tych wijących się pacjentów. W przypadku żółwi badanie również da się wykonać samodzielnie – analogicznie do jaszczurek, chyba że mamy do czynienia z bardzo ruchliwymi czy gryzącymi osobnikami. Nowoczesne aparaty USG z małymi głowicami liniowymi i funkcją Dopplera umożliwiają uzyskanie bardzo wyraźnych obrazów, nawet u niewielkich gatunków. U bardzo młodych żółwi czasem da się zobaczyć narządy wewnętrzne bezpośrednio przez plastron (brzuszną część pancerza). U większych żółwi dostęp do jamy ciała uzyskuje się poprzez przyłożenie sondy do tak zwanych okien akustycznych, czyli do okolicy szyjno-ramiennej oraz pachwinowej.
Badanie ultrasonograficzne agamy brodatej
Układ moczowy
Zaburzenia pracy nerek należą do częstych problemów zdrowotnych u gadów. Gady wydalają kwas moczowy, nie mocznik, dlatego choroby układu moczowego przebiegają u nich inaczej niż u ssaków. Z tego powodu istnieje u nich realne ryzyko rozwoju dny moczanowej. Poza czynnikami infekcyjnymi dużą rolę w prawidłowej pracy nerek odgrywa dieta oraz warunki utrzymania.
Dzięki badaniu USG możemy ocenić kształt, wielkość i strukturę miąższu nerek, wykryć złogi moczanowe, kamienie, stany zapalne czy nowotwory. U żółwi i tych jaszczurek, które posiadają dobrze rozwinięty pęcherz moczowy, można ocenić ilość i jakość moczu, obecność osadu, złogów czy guzów w świetle pęcherza. Istotna jest znajomość różnic gatunkowych, bo na przykład agamy brodate nie mają pęcherza moczowego.
U węży nerki mają bardzo ciekawy kształt. Są bardzo długie i podzielone na płaty, co przypomina wyglądem stos około 25-30 monet ułożonych po skosie.
Układ rozrodczy
U samic gadów ultrasonografia pozwala wykryć obecność pęcherzyków jajnikowych i monitorować ich ilość (co również ma znaczenie w interpretacji stanów chorobowych), wielkość, strukturę, powierzchnię i obecność zbyt dużej ilości płynu wokół jajników, a także stwierdzić, czy w jajowodach znajdują się jaja. To właśnie dzięki USG jesteśmy w stanie rozpoznać zaparcie jaj, zapalenie jajników i jajowodów czy zmiany nowotworowe. W praktyce diagnostycznej badanie USG często podpowiada, czy w danym przypadku konieczna będzie interwencja chirurgiczna, czy wystarczy leczenie farmakologiczne i korekta warunków utrzymania.
Układ pokarmowy
Utrata apetytu, nieprawidłowa konsystencja i ilość kału to objaw alarmowy, będący wskazaniem do wykonania diagnostyki obrazowej. USG pomaga wykryć zapalenia przewodu pokarmowego, ciała obce i ewentualną niedrożność przewodu pokarmowego, zmiany nowotworowe, a także ocenić stopień wypełnienia przewodu pokarmowego oraz jego perystaltykę. W badaniu ultrasonograficznym wątroby można uwidocznić jej powiększenie, zmiany zapalne i zwyrodnieniowe, nowotwory, zwłóknienia, torbiele. Możliwa jest również ocena przepływów w naczyniach wątrobowych oraz nieprawidłowości w pęcherzyku żółciowym. U węży anatomicznie wyróżniamy tak zwaną triadę, czyli trzustkę, śledzionę i pęcherzyk żółciowy, można zatem ocenić ich powiększenie, zmiany zapalne, nowotwory oraz zawartość pęcherzyka żółciowego.
Układ sercowo-naczyniowy
Echokardiografia gadów to ciągle rozwijająca się i fascynująca dziedzina weterynarii. Pozwala ocenić wielkość jam serca, jego pracę, nieprawidłowości w przepływie krwi. Umożliwia wczesne rozpoznanie kardiomiopatii, niedomykalności zastawek, płynu w worku osierdziowym, zmian zapalnych oraz rozrostowych w mięśniu sercowym. Umożliwia też wykrycie zagrażającej życiu zastoinowej niewydolności serca czy cech nadciśnienia. Pomiary echokardiograficzne pomagają w ustaleniu indywidualnego leczenia oraz dobraniu dawek leków dla konkretnego pacjenta. Pozwalają też skontrolować skuteczność zastosowanego leczenia i jego ewentualną modyfikację. Kontrole są bardzo istotne, ponieważ nie wypracowano do tej pory konsensusu odnośnie farmakoterapii chorób serca u gadów. Posiłkując się pojedynczymi doniesieniami przypadków leczenia chorób serca w literaturze naukowej, opracowujemy indywidualne dawki i schematy, bazując na reakcji pacjenta na zastosowane leczenie.
Płyn w tkankach jamy ciała u żółwia żółtolicego
Układ oddechowy – nie tylko RTG
Powietrze w płucach ogranicza możliwości obrazowania, jednak USG pozwala ocenić powierzchnię płuc i wykryć konsolidacje zapalne, ropnie lub guzy występujące przy powierzchni. U żółwi ocena powierzchni płuc jest odcinkowa, tylko w dostępnych do badania oknach akustycznych, jednak wykrycie zmian chorobowych w tych miejscach daje pewność diagnozy i umożliwia łatwe kontrolowanie postępu leczenia.
Ograniczenia w diagnostyce ultrasonograficznej gadów
Jakość badania zależy nie tylko od sprzętu czy wiedzy o anatomii poszczególnych gatunków. Również temperatura ciała ma wpływ na pracę wielu układów tych zmiennocieplnych pacjentów, dlatego badanie powinno być wykonywane w termoneutralnych warunkach dla danego gatunku. Utrudnieniem w interpretacji obrazów ultrasonograficznych, może być brak jednoznacznie ustalonych norm wielkości wielu narządów wewnętrznych, co wynika ze znacznie zmieniającej się z wiekiem wielkości pacjentów. Co więcej, tempo wzrostu pacjenta jest uzależnione nie tylko od wieku, ale też od rodzaju pożywienia, jakie otrzymuje. Mimo tego ograniczenia ultrasonografia gadów wnosi bardzo dużo do postawienia trafnej diagnozy oraz holistycznej oceny stanu pacjenta i rokowania co do wyzdrowienia.
Dlaczego warto wykonać USG?
W przypadku nadmiernego gromadzenia się płynu w tkankach całego ciała – stanu określanego mianem anasarca – USG pomaga ustalić przyczynę, gdyż jest to sytuacja zagrażająca życiu. Pod kontrolą USG można również bezpiecznie pobrać próbki materiału do badań cytologicznych lub bakteriologicznych, co zwiększa precyzję diagnozy przy minimalnym stresie i ryzyku dla pacjenta. Gady często nie wykazują objawów choroby, aż do momentu, gdy proces jest już bardzo zaawansowany. Wolny metabolizm sprawia, że zmiany rozwijają się długo i bez wyraźnych sygnałów ostrzegawczych. Ultrasonografia pozwala wykryć problem wcześniej – jeszcze zanim pojawią się objawy kliniczne. Warto zatem wykonywać USG przeglądowo w ramach profilaktyki. Jest to zatem bezpieczne, nieinwazyjne i niezwykle wartościowe narzędzie w opiece nad gadami. Pozwala „zajrzeć przez łuski” – do świata, którego nie widać gołym okiem.