Ultrasonografia w weterynarii ptaków przestała być egzotyczną ciekawostką i staje się narzędziem codziennej praktyki. Oznacza to bezbolesną i nieinwazyjną diagnostykę, która potrafi znacząco przyspieszyć rozpoznanie oraz wdrożenie skutecznego leczenia.
lek. wet. Anika Bargiel-Madeja
Tekst: lek. wet. Anika Bargiel-Madeja
Jestem lekarzem weterynarii i od początku mojej pracy zajmuję się leczeniem gryzoni, królików, fretek, jeży i innych drobnych ssaków.
Specjalizuję się w ultrasonografii i echokardiografii. Pracuję w Przychodni Weterynaryjnej Reptilo należącej do grupy Edina w Siemianowicach Śląskich.
Zapraszam do odwiedzenia mojej strony internetowej oraz profilu na Instagramie:
https://anika.vet/
https://www.instagram.com/anika.vet/
Trudności w obrazowaniu
Ze względu na szczególną budowę anatomiczną ptaków, lekarz wykonujący badanie USG mierzy się z przeszkodami, takimi jak worki powietrzne. Znajdujący się w nich gaz odbija fale ultradźwiękowe i uniemożliwia ocenę narządów zlokalizowanych za workami. Głowicę o odpowiedniej częstotliwości i wielkości trzeba więc przyłożyć w odpowiednim miejscu. Ponadto obrazowanie utrudniają niewielkie rozmiary pacjentów. Okna akustyczne, czyli przestrzenie umożliwiające zajrzenie w głąb ciała za pomocą sondy, u niektórych gatunków papug są szczególnie małe. Problem ten dotyczy na przykład modrolotki australijskiej czy rozelli królewskiej.
Tukan zielonodzioby czekający na kontrolne badanie USG
Płyn w jamie ciała i worku osierdziowym
Nagromadzenie płynu w jamie ciała i worku osierdziowym jest łatwo wykrywalne w USG. Przyczyny gromadzenia się płynu mogą być różne, więc jego obecność jest zaledwie wstępem do szukania źródła tego problemu. Płyn może świadczyć o niewydolności serca, chorobach wątroby, chorobach zakaźnych, skręcie jajowodu lub nowotworach.
Problemy układu rozrodczego
USG bywa niezastąpione, gdy mamy podejrzenie zaparcia jaja, szczególnie kiedy jajo jest „miękkie” (bez skorupy, słabo uwapnione, nieprawidłowo wykształcone). Ultrasonografia często umożliwia zobrazowanie wielkości i położenia jaja, ocenę jajowodu i wykrycie zmian zapalnych. Wiedza ta pomaga w podjęciu decyzji o dalszym postępowaniu. Daje informację, czy możliwe jest leczenie zachowawcze, czy też konieczna jest interwencja chirurgiczna.
Ocena przewodu pokarmowego
Przy objawach ze strony układu pokarmowego, jak na przykład wymioty, biegunka czy słaby apetyt, badanie USG pomaga w znalezieniu przyczyny problemu. Możemy ocenić zawartość i ścianę wola, żołądka gruczołowego i mięśniowego, jelit, kloaki oraz trzustkę. Diagnozujemy w ten sposób stany zapalne oraz zaburzenia w perystaltyce przewodu pokarmowego. USG może być też wsparciem w poszukiwaniu niewidocznego w RTG ciała obcego czy przy podejrzeniu zatrucia pokarmowego.
Guzy, torbiele, zmiany ogniskowe narządów wewnętrznych
Ultrasonografia umożliwia lokalizację i ocenę dużych mas w okolicy śledziony, nerek, układu rozrodczego i wątroby. Przy guzach jąder może dochodzić do jednostronnych kulawizn wynikających z ucisku guza na nerw kulszowy. Zjawisko to możemy zaobserwować szczególnie u papużek falistych. U innych gatunków takie objawy może dawać też powiększenie jajnika (np. z powodu zmiany nowotworowej).
W badaniu USG możemy szczegółowo ocenić wątrobę – jej wielkość, strukturę miąższu, przepływy w naczyniach krwionośnych, wykryć zmiany ogniskowe jak torbiele, mineralizacje, ropnie i guzy. Charakter obrazu pomaga zaplanować dalszą diagnostykę, m.in. wymazy, badania krwi czy biopsję.
Wątroba i serce (ze zmianami zapalnymi) u papużki nimfy
Choroby serca, czyli echokardiografia
U ptaków coraz częściej rozpoznajemy choroby serca. Opiekuna powinny zaniepokoić objawy takie jak zmniejszona aktywność, szybkie męczenie się lotem, osowienie, przyspieszony i pogłębiony oddech, zataczanie się.
Ze względu na bardzo szybki rytm serca – nawet do kilkuset uderzeń na minutę, w badaniu klinicznym zdiagnozowanie choroby serca nie jest możliwe. Dopiero badanie echokardiograficzne pozwala ocenić wielkość jam serca, funkcję skurczowo-rozkurczową, grubość ścian, prędkość przepływu krwi, obecność płynu w worku osierdziowym oraz niedomykalności i pogrubienie zastawek. Jesteśmy w stanie zobaczyć również ziarniniakowe zmiany zapalne w ścianach komór serca. Badanie echo serca wykonuje się nawet u najmniejszych ptasich pacjentów – kanarków, ważących około 20 gramów.
Leczenie kardiologiczne jest każdorazowo dobierane indywidualnie do danego przypadku. U pacjentów silnie stresujących się chwytaniem i podawaniem leków do dzioba, szuka się alternatywnych rozwiązań, jak np. podawanie leku z pokarmem.
Papużka nierozłączka – metoda trzymania do badania USG i echo serca
Jak wygląda badanie USG
W naszej przychodni badanie trwa zwykle kilka/kilkanaście minut, podczas których ptak jest trzymany przez technika weterynarii poprzez kocyk/ręcznik w pozycji pionowej z głową odchyloną lekko do tyłu.
Skóra w miejscu przyłożenia głowicy USG jest zwilżana, a następnie nakłada się specjalny nietoksyczny, lekko podgrzany żel ułatwiający przenikanie ultradźwięków. Nie ma potrzeby wyrywania piór czy innych stresujących czynności. Samo badanie odbywa się w pomieszczeniu o przyciemnionym świetle oraz w ciszy, co również wpływa na uspokojenie pacjenta.
W większości przypadków narkoza nie jest potrzebna. Badanie USG można zatem wykonać bezpiecznie u ptaków z dusznością, w ciężkim stanie ogólnym oraz innych przypadkach, w których istnieją przeciwskazania do narkozy. Podczas badania możliwe jest również jednoczesne zastosowanie tlenoterapii, przy bardzo niestabilnych pacjentach z silną dusznością.
Po badaniu odkładamy pacjenta do jego transportera i zapewniamy spokój, a osoba prowadząca badanie ogląda nagrane wcześniej filmy z USG w zwolnionym tempie (U ptaków trudne jest odczytanie wyników badań bez tej funkcji.), wykonuje pomiary narządów, opisuje zmiany, podsumowuje całość badania i przedstawia wnioski lekarzowi prowadzącemu.
Korzyści wynikające z badania USG
Ultrasonografia to narzędzie, które znacząco zwiększa możliwości diagnostyczne w medycynie ptaków. Oznacza łatwiejsze rozpoznania, szybsze decyzje terapeutyczne i często lepsze rokowania dla naszego pierzastego podopiecznego. To także możliwość nieinwazyjnej kontroli skuteczności leczenia. Warto wykonywać od czasu do czasu badania USG przeglądowo, nawet jeśli nic się nie dzieje, zwłaszcza u starszych pacjentów, aby wychwycić zmiany na wczesnym etapie i zapobiec rozwojowi poważnych chorób.