Psy są nieodłączną częścią naszego życia. Wiele osób ma w domu psa, a jeśli nie zdecydowało się na posiadanie własnego pupila, na pewno zna kogoś w swoim otoczeniu, kto mieszka z czworonogiem. To samo dotyczy dzieci. Maluchy spotykają psy w domu, w parku, u znajomych czy rodziny. Trudno dziś znaleźć dziecko, które nie miałoby z nimi kontaktu. Co więcej, wychowywanie dziecka z psem ma szereg korzyści zarówno dla rozwoju emocjonalnego, fizycznego, jak i społecznego. Bliska relacja z czworonożnym przyjacielem sprzyja budowaniu empatii, odpowiedzialności oraz wspiera zdrowie fizyczne i psychiczne dzieci.
Tekst: Mamazpsem – Małgorzata Bieniek behawiorystka zwierząt, zoopsycholog.
Specjalizuje się w relacji pies-dziecko. Edukuje i pomaga rodzicom przygotować psa na pojawienie się dziecka
oraz zadbać o ich bezpieczną relację. www.mamazpsem.pl, Instagram: @mamazpsem_
Łatwo wpaść w pułapkę często powielanych mitów, że skoro pies jest członkiem rodziny, to automatycznie rozumie dziecko – i odwrotnie. To założenie bywa zgubne. Pies jest odrębnym gatunkiem, ma inne potrzeby, inną wrażliwość i przede wszystkim – inny sposób komunikacji.
Nauka emocji
Od pierwszych miesięcy życia uczymy dzieci rozpoznawania emocji u ludzi. Pokazujemy im książeczki z twarzami wyrażającymi radość, smutek czy złość. Sami modelujemy emocje, zachęcamy do nazywania uczuć i reagowania na nie. To podstawa funkcjonowania w społeczeństwie. Problem w tym, że te umiejętności nie przenoszą się do świata zwierząt. Dziecko, które świetnie rozpoznaje ludzkie emocje, może zupełnie nie rozumieć psa. Widzi odsłonięte zęby i interpretuje je jako uśmiech. Widzi ruch i zakłada, że pies chce się bawić. Tymczasem pies może w tym momencie komunikować dyskomfort albo ostrzeżenie.
Jeszcze kilkanaście lat temu dzieci częściej słyszały: „nie podchodź do obcego psa”. Dziś narracja często idzie w przeciwną stronę – zachęcamy do kontaktu, uczymy głaskania, pokazujemy psy jako zawsze przyjazne i otwarte. To oczywiście ma swoje dobre strony, ale niesie też ryzyko: pomijamy naukę rozpoznawania granic. A statystyki nie pozostawiają złudzeń – nawet ponad 70% pogryzień dzieci przez psy dotyczy zwierząt, które dziecko znało. To nie przypadkowe spotkania, tylko codzienne interakcje. To pokazuje, że problemem nie jest obcy pies, ale brak zrozumienia sygnałów w bliskim środowisku.
Psi język
Psy nie mówią słowami, ale komunikują się bardzo jasno – pod warunkiem, że ktoś chce i potrafi ich słuchać. Wysyłają sygnały całym ciałem: napięciem mięśni, ustawieniem uszu, ruchem ogona, spojrzeniem. Do najczęstszych sygnałów świadczących o dyskomforcie należą m.in. ziewanie, oblizywanie się, sztywnienie ciała czy unikanie kontaktu – a nawet lizanie po rękach lub twarzy. Wbrew pozorom nie są to oznaki zmęczenia czy sympatii, tylko często próby rozładowania napięcia lub prośba o zwiększenie dystansu.
Dla dorosłego, który nie zajmuje się na co dzień psami, poprawna interpretacja tych sygnałów bywa trudna. Dla dziecka – jest praktycznie niemożliwa bez wsparcia. Co więcej, dzieci myślą bardziej schematycznie i dosłownie. Najnowsze badania z udziałem dzieci w wieku przedszkolnym pokazują skalę problemu: większość z nich błędnie interpretuje psie emocje. Znaczna część przedszkolaków w badaniu rozpoznawała agresywnego psa jako uśmiechniętego. To sytuacja, która może prowadzić do realnego zagrożenia.
Edukacja ponad wszystko
W tym miejscu odpowiedzialność spoczywa jednoznacznie na dorosłych. To oni decydują, jak wygląda kontakt dziecka z psem i jakie wzorce są utrwalane. Nie wystarczy powiedzieć dziecku: „bądź delikatny”. Dziecko potrzebuje konkretnych zasad i konsekwencji ich stosowania. Potrzebuje też dorosłego, który rozumie psa i potrafi przerwać interakcję, zanim stanie się dla zwierzęcia zbyt trudna. W praktyce oznacza to m.in.:
- niezostawianie małego dziecka sam na sam z psem,
- niedopuszczanie do przeszkadzania psu podczas jedzenia i odpoczynku,
- unikanie wymuszania kontaktu (przytulania, całowania),
- obserwowanie sygnałów wysyłanych przez psa i reagowanie na nie.
To również kwestia dobrostanu samego psa. Zwierzę, które jest stale narażone na niezrozumiałe i intensywne zachowania dziecka, może funkcjonować w przewlekłym stresie. A to zwiększa ryzyko reakcji obronnych.
Odpowiednie źródła
Świadoma edukacja wymaga rzetelnych źródeł. Na rynku nie brakuje treści dotyczących psów, ale ich jakość bywa bardzo różna. Warto wybierać materiały oparte na aktualnej wiedzy, a nie na mitach czy uproszczeniach. Szczególnie istotne jest to w przypadku najmłodszych dzieci. To właśnie one – jak pokazują badania – są najbardziej narażone na pogryzienia, a jednocześnie mają najmniejsze możliwości samodzielnego rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych. Dlatego potrzebne są narzędzia dostosowane do ich sposobu myślenia – proste, obrazowe, oparte na konkretnych sytuacjach. Takie, które nie tylko przedstawiają psa, ale uczą rozumienia jego perspektywy. Z myślą o tym powstała książka Antek i tajemnice psiego języka – materiał skierowany do dzieci w wieku przedszkolnym, który w przystępny sposób wprowadza je w świat psiej komunikacji i pomaga budować bezpieczne nawyki.
O książce
Relacja dziecka z psem może być piękna, ale nie stanie się to bez udziału dorosłych. Wymaga świadomego podejścia opiekunów, którzy nie tylko dbają o bezpieczeństwo, ale też uczą dziecko uważności i szacunku wobec zwierzęcia.
„Antek i tajemnice psiego języka” to książka, która pomoże dzieciom zbudować piękną i bezpieczną relację z psem. Zaprasza najmłodszych do fascynującego świata czworonogów. Z pomocą głównego bohatera dzieci uczą się empatii, bezpiecznych zachowań oraz prawidłowego odczytywania sygnałów, jakie wysyłają nam psy. To nie tylko ciepła opowieść o relacji dziecka z psem, ale przede wszystkim wartościowa lekcja, która pomaga wyznaczać granice i zapobiegać groźnym sytuacjom.
Całość dopełniają pięknie zilustrowane strony, które przyciągają uwagę i pobudzają dziecięcą wyobraźnię. Książka została wydrukowana w Polsce, z materiałów bezpiecznych dla dzieci. Autorkami książki są siostry: Małgorzata Bieniek – behawiorystka specjalizująca się w relacji dziecko–pies oraz Barbara Lübek-Kacperczyk – ilustratorka i projektantka graficzna. Połączyły swoją wiedzę i talent, tworząc historię, która jest jednocześnie piękna, wartościowa i pomocna w codziennym życiu.
Książka jest dostępna na stronie:
https://mamazpsem.pl/sklep/