Choć na pierwszy rzut oka przypomina swojego europejskiego kuzyna, afrykański jeż pigmejski to zupełnie inna historia. Egzotyczny wygląd, nocny tryb życia i fascynujące zachowania sprawiają, że coraz częściej gości w naszych domach jako wyjątkowy pupil. Czy jednak jesteśmy gotowi sprostać jego potrzebom? W artykule przybliżamy sylwetkę tego niewielkiego drapieżnika: jego naturę, wymagania, dietę i najczęstsze problemy zdrowotne. Dowiedz się, co siedzi w tym kolczastym serduszku i jak zapewnić mu życie pełne komfortu, bezpieczeństwa i troski.
Autorka tekstu: lek. wet. spec. MAGDALENA SZUMILAS specjalista chorób zwierząt nieudomowionych.
Prywatnie mama dwóch córek, kotów Marlenki i Włodka oraz psiaków: jednookiej Romki i trójłapki Pamelki.
.
Kim jest jeż pigmejski
Afrojeż białobrzuchy znany bliżej jako afrykański jeż pigmejski pochodzi z Afryki, gdzie zamieszkuje stepy i sawanny. Jest owadożernym drapieżnikiem polującym na bezkręgowce. Jeże pigmejskie żyją przeciętnie około 4-6 lat. Zwierzęta te są bardzo ruchliwe. Uwielbiają wspinać się, kopać, a nawet pływać. Poluje głównie nocą. Poza okresem godowym jeże są samotnikami, dlatego nawet w warunkach domowych preferują mieszkanie w pojedynkę. Mają wspaniale rozwinięty zmysł węchu oraz dobry słuch rejestrujący nawet ultradźwięki. Niestety jeże mają dość słaby wzrok. Komunikacja pomiędzy osobnikami przebiega poprzez wydawanie różnorodnych dźwięków, np. węszenia, chrząkania, kaszlu, piski, chrapanie.
Pod względem wyglądu jeże pigmejskie niewiele różnią się od naszych jeży europejskich. Posiadają brachydontyczne zęby. Na grzbiecie można zauważyć tzw. płaszcz pokryty bardzo lekkimi i wytrzymałymi kolcami. Kolce wymieniane są pojedynczo, średnio co ok. 18 miesięcy. Fizjologicznie w wieku 4-12 tygodni jeże gubią kolce. Jest to zjawisko nazywane Quilling’iem. W tym czasie stają się dość nerwowe, ponieważ odczuwają ból i dyskomfort. W warunkach domowych można w tej sytuacji stosować bardzo delikatne kąpiele z preparatami nawilżającymi w celu złagodzenia objawów. W momencie odczuwania niepokoju i strachu jeżyk zwija się w kulkę, okrywając się kolczastym płaszczem, w którym zamyka się jak w sakiewce.
Bardzo ciekawe jest zjawisko namaszczania, kiedy to pokarm o intensywnym zapachu (np. rybim), jeże mieszają w pyszczku ze śliną i nakładają na siebie.
Jeż pigmejski w domu – jakie warunki mu zapewnić
Przyjmując do domu jeża pigmejskiego należy zapewnić mu odpowiednie warunki. Dobrze dobrana pielęgnacja oraz optymalne warunki bytowe pomogą zapobiec niektórym schorzeniom oraz zaspokoić wszystkie potrzeby zwierzęcia. Jeż potrzebuje swojego miejsca – najczęściej jest to klatka. Klatka powinna mieć wymiary co najmniej 60×90 cm. Dno powinno być łatwe do czyszczenia, ściany ograniczające możliwość urazu. Dobrze sprawdzą się tutaj klatki typu „akwarium”, zakryte od góry, ale równocześnie zapewniające odpowiednią wentylację. Do wyścielenia klatki używamy miękkiego podłoża, o dobrych parametrach chłonności, niepylącego. Dobrze byłoby, gdyby podłoże miało grubość ok. 10 cm, bo to umożliwia jeżykowi kopanie w poszukiwaniu ukrytych mączników i stymulację naturalnych zachowań. Bardzo istotną kwestię stanowi również temperatura otoczenia, która powinna oscylować między 24-29°C, zaś wilgotność powietrza powinna być utrzymana na poziomie do 40%. Ważny jest ponadto dostęp do światła. Powinien on trwać co najmniej 10-14 godzin na dobę. Świetnym urozmaiceniem jest dodatkowa kryjówka oraz kołowrotek, ale taki z pełnymi ścianami. Należy pamiętać, że dla jeży pigmejskich absolutnie niedozwolone są kołowrotki dedykowane dla gryzoni. Atrakcji dostarczy również niewielka wanienka z wodą do pływania, papierowe rolki do zabawy oraz dodatkowe konstrukcje w klatce, po których zwierzak może się wspinać. Niektóre jeże przepadają za kąpielami piaskowymi, ale zbyt częsty zabieg może przesuszać ich skórę. Kuweta jest jak najbardziej wskazana, a dno najlepiej wypełnić drewnianym żwirkiem.
Jeż pigmejski w komfortowej klatce z kryjówką i miękkim podłożem – szczęśliwy pupil w domu!
Co je jeż
Dieta tych owadożerców opiera się na białku i włóknie. Zawsze należy pamiętać, że powinna być ona jak najbliższa tej, którą zwierzęta preferują w naturze. Na rynku są dostępne karmy dedykowane dla jeży, ale możne je zastąpić kocią karmą typu light dla kotów mniej aktywnych. Najlepiej jest wtedy wprowadzić mieszany model karmienia – karma sucha plus mokra. Żywienie tylko suchą karmą nie jest zalecane, ponieważ chrupki są zbyt twarde i mogą ranić jamę ustną oraz predysponować do złamań zębów. Idealne uzupełnienie stanowią: gotowane mięso (z wykluczeniem wieprzowiny), jajka, serek wiejski light, gotowane warzywa (fasola, marchewka, dynia), owoce (jabłko, jagody).
Bardzo ważnym dodatkiem do diety jeży są bezkręgowce (mączniki, świerszcze), które warto zakopywać w ściółce. Zapewni to jeżykowi atrakcję oraz umożliwi spełnienie naturalnej potrzeby żerowania. Warto jednak pamiętać, że nadmiar bezkręgowców w diecie jeży może prowadzić do otyłości. Dzieje się tak ze względu na wysoką zawartość tłuszczu w tego typu pokarmie. W bardzo sprytny sposób jesteśmy w stanie wzbogacić dietę w wapń, podając bezkręgowce skarmiane w odpowiedni sposób.
Ilość jedzenia oczywiście należy odpowiednio dozować. W ten sposób unikniemy nadmiernej podaży kalorii. Ze względu na ryzyko wystąpienia Salmonellozy nie wolno podawać jeżom surowego mięsa i jaj. Zabronione są również orzechy oraz nasiona. Wodę najlepiej podawać w miseczce, ale jeże chętnie też uczą się pić z poidełka.
Zdrowie jeży pigmejskich
Ze względu na wysoki wskaźnik występowania nowotworów, najczęściej złośliwych, bardzo niespecyficzne objawy, które pojawiają się późno, zaleca się koniecznie kompleksowe badania. Warto wykonywać je co 6 miesięcy. Wskazana jest w tym przypadku pełna diagnostyka, najczęściej przeprowadzana w sedacji. Mowa tutaj o bardzo wnikliwym badaniu klinicznym, badaniach krwi, USG, pełnym badaniu stomatologicznym, RTG.
Typowe choroby, z którymi borykają się jeże, to choroby jamy ustnej i zębów. Są to m.in. kamień nazębny, zapalenie dziąseł, choroby przyzębia, złamania zębów, ropnie okołowierzchołkowe. Mogą być całkowicie bezobjawowe lub można zaobserwować bardzo subtelny spadek apetytu, nieprzyjemny zapach z pyszczka, ślinienie, ocieranie pyszczka łapką.
Dla jeży pigmejskich istotnym zagrożeniem są również choroby nowotworowe. Nowotwory mogą obejmować każdy układ w ciele i stanowią najczęstszą przyczynę eutanazji w gabinecie weterynaryjnym, ponieważ wykrywane są dosyć późno i w większości mają charakter złośliwy. Typowe schorzenia nowotworowe to: rak płaskonabłonkowy jamy ustnej, białaczki szpikowe, guzy gruczołu mlekowego, chłoniaki przewodu pokarmowego, guzy macicy i chłoniaki skóry. Do typowych schorzeń należy rak płaskonabłonkowy jamy ustnej manifestujący się opuchlizną dziąseł, wypadaniem zębów, zapaleniem dziąseł, deformacją kości, problemami okulistycznymi. Leczeniem z wyboru jest radykalne chirurgiczne usunięcie zajętych tkanek, które jest możliwe tylko na wczesnym etapie choroby. Radioterapia oraz chemioterapia są w tym przypadku nieskuteczne. Włókniak zębotwórczy pojawia się stosunkowo rzadko.
Dość często jeże zapadają również na choroby kardiologiczne. Można się ich na ogół spodziewać po trzecim roku życia zwierzęcia. Obejmują one szczególnie kardiomiopatię oraz choroby zastawek, do których jeże mają predyspozycje genetyczne. Odnotowano również przypadki kardiomiopatii tła żywieniowego.
Samice są zagrożone przez choroby układu rozrodczego. Obejmują nowotwory macicy, polipy endometrium, ropomacicze. Jedyną metodą leczenia jest ovariohisterectomia (sterylizacja).
Nie można zapominać o WHS (Wobbly Hedgehog Syndrom). Nazwa tej choroby tłumaczona jest jako zespół chwiejności jeży. Jest to jedna ze sztandarowych chorób neurologicznych. Powoduje niezborność ruchową wywołaną demielinizacją. Przyżyciowo nie ma możliwości jej potwierdzenia, jedynie na podstawie wykluczenia innych chorób wywołujących podobne objawy. Prawdopodobnie jest ona uwarunkowana genetycznie. Dotyczy osobników w każdym wieku niezależnie od płci. Na początkowym etapie choroby można zaobserwować, że jeż przejawia trudności ze zwijaniem się w kulkę, cierpi na brak koordynacji, potyka się – jednak są to symptomy, które właściciel dostrzega bardzo rzadko. Objawy mogą nawracać i ustępować nawet przez okres kilku miesięcy. W miarę postępu choroby pojawiają się drżenia mięśni, przewracanie na bok, samookaleczenia oraz niedowłady, a na końcowym etapie całkowity paraliż. W przypadku starszych jeży choroby krążków międzykręgowych mogą być mylone z WHS. Choroba jest niestety nieuleczalna. Na przestrzeni czasu wprowadzano różne protokoły leczenia, nieskutecznie. Leczenie wspomagające może jedynie spowolnić rozwój choroby.
Duży odsetek schorzeń stanowią choroby wywołane nieprawidłową dietą oraz niedostatecznymi warunkami utrzymania. Od urazów gałki ocznej, przez zatrucia, złamania, wrastające pazury, rozwój martwicy spowodowany owiniętym wokół palca bądź łapki włosem, po choroby układu oddechowego, pokarmowego, skóry i otyłość. Brak optymalnej temperatury, duża wilgotność, pylące, niewymieniane podłoże stanowią idealne warunki do rozwoju infekcji płuc, które mogą mieć przebieg bezobjawowy i powodować nagłą śmierć zwierzęcia. Bakteryjne zapalenia jelit wywołane nieodpowiednią dietą, dopajanie mlekiem oraz karmienie surowym mięsem doprowadzają do przewlekłych biegunek, szybko narastającego odwodnienia i mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie życia. Choroby wątroby obejmują stłuszczenie narządu wywołane dietą bogatą w tłuszcze. Odnotowano również przypadki marskości i martwicy wątroby spowodowane zakażeniem ludzkim Herpes simplex, dlatego osoby z opryszczką powinny unikać kontaktu z jeżem. Alarmujące dla właściciela powinny być: wypadanie kolców, świąd, zmiany skórne, ponieważ błędy dietetyczne, zbyt niska lub wysoka wilgotność, niewymieniane podłoże mogły doprowadzić do dermatofitozy, bakteryjnego zapalenia skóry, inwazji roztoczy. W przypadku grzybicy skóry warto wziąć pod uwagę jej charakter zoonotyczny i zagrożenie, jakie niesie dla opiekuna.
Podsumowanie
W tak wspaniałym, uroczym i charakternym jeżyku siedzieć może wszystko, dlatego czy duży, czy mały, czy kolczasty, czy futrzasty, każdy rezydent naszego domu zasługuje na odpowiednie warunki, dietę, opiekę, czujne oko opiekuna, miłość i regularne wizyty weterynaryjne, które mogą zapewnić długie i szczęśliwe życie.