Składniki szamponów dla psów i ich funkcje

 

Tekst: inż. zootechnik EWA ZACZYŃSKA, groomer, behawiorysta,
Salon Pielęgnacji Psów ALADOR Tarnów

 

Wyróżnia się kilka podstawowych grup składników, z których każda pełni określoną funkcję. Ich charakterystyka znajduje się poniżej.

ŚRODKI MYJĄCE – SURFAKTANTY

 

Podstawową funkcją szamponu jest dokładne usunięcie z sierści i skóry psa zanieczyszczeń, kurzu, martwego naskórka, nadmiaru sebum, pasożytów oraz alergenów. Przy wyborze produktu konsumenci kierują się również doznaniami sensorycznymi – chętniej sięgają po szampony, które dobrze się pienią, łatwo rozprowadzają po sierści i są przyjemne w kontakcie z dłońmi. Obfita piana jest często utożsamiana ze skutecznym myciem, choć przekonanie, że jej ilość świadczy o jakości szamponu, nie ma uzasadnienia. Mimo to producenci chętnie wykorzystują środki spieniające – surfaktanty. Są to substancje, które obniżają napięcie powierzchniowe cieczy, ułatwiając powstawanie emulsji i piany. Pomagają wodzie wnikać w struktury brudu i tłuszczu oraz rozbijać je na drobniejsze cząstki, dzięki czemu zanieczyszczenia łatwiej usunąć ze skóry i sierści. Środki myjące stosowane w szamponach różnią się jakością i składem. Warto wybierać produkty zawierające łagodne substancje, które skutecznie oczyszczają skórę, nie naruszając jej naturalnej bariery ochronnej.
Należy unikać szamponów zawierających silne detergenty, takie jak SLS (Sodium Lauryl Sulfate) i SLES (Sodium Laureth Sulfate). Choć dobrze się pienią i skutecznie usuwają tłuszcz oraz brud, mogą wysuszać i podrażniać skórę, powodując zaczerwienienie i świąd, a także zwiększać łamliwość włosa. Ze względu na wysokie stężenie siarczanów mogą również osłabiać naturalny pigment. Przede wszystkim jednak naruszają barierę hydrolipidową skóry. Zapewniają więc dobry efekt myjący, ale mogą działać zbyt agresywnie.
Lepszym wyborem są łagodniejsze surfaktanty, szczególnie pochodzenia naturalnego. W niewielkim stopniu naruszają barierę lipidową, ograniczając przesuszanie skóry i włosa. Są delikatne i mogą być stosowane także u psów z wrażliwą skórą. W porównaniu z silnymi detergentami mniej się pienią, jednak nie oznacza to mniejszej skuteczności. W szamponach najczęściej stosuje się: coco glucoside, decyl glucoside oraz lauryl glucoside.

 

BIAŁKA KERATYNOWE, PROTEINY, KOLAGEN

 

Składniki te wzmacniają i odbudowują strukturę włosa. W postaci hydrolizowanej łatwo rozpuszczają się w wodzie i wnikają w głąb łodygi włosa, wypełniając mikroubytki i wygładzając jego powierzchnię. Zregenerowany włos lepiej zatrzymuje wilgoć, staje się bardziej odporny na przesuszanie i uszkodzenia mechaniczne. Składniki te są szczególnie polecane do pielęgnacji psów o sierści długiej (np. golden retriever) lub cienkiej (yorkshire terrier).

Proteiny owsa i pszenicy

Hydrolizaty protein owsa i pszenicy działają nawilżająco, kondycjonująco, łagodząco, ochronnie i naprawczo. Wnikają w strukturę włosa, wzmacniając go od wewnątrz, a także wspierają jego korzeń. Jako naturalne humektanty zwiększają nawilżenie skóry poprzez magazynowanie wody w naskórku i tworzą na jego powierzchni ochronny film. Dzięki zawartości aminokwasów, polisacharydów i witamin poprawiają elastyczność i gładkość włosa, łagodzą podrażnienia oraz chronią skórę i sierść przed zanieczyszczeniami i promieniowaniem UV.
Ważne! Proteiny pszenicy stosowane w preparatach myjących ograniczają niekorzystne działanie detergentów.

Proteiny jedwabiu

Hydrolizowany jedwab poprawia wygląd sierści, która staje się lśniąca, gładka i miękka w dotyku. Ułatwia również rozczesywanie. Szczególnie polecany w przypadku ras wymagających – o długim, jedwabistym włosie.

Białko keratynowe

Keratyna działa regenerująco, wzmacniająco i nawilżająco, nadaje blask i ułatwia rozczesywanie. Wnika w uszkodzone partie włosa i uzupełnia ubytki naturalnej keratyny. To włókniste białko wzmacnia wewnętrzną strukturę łodygi włosa, dzięki czemu staje się on sprężysty, elastyczny, a przez to mniej podatny na uszkodzenia mechaniczne. Tworzy również warstwę ochronną przed promieniowaniem UV i wysoką temperaturą. Szampony z keratyną polecane są szczególnie do sierści zniszczonej, suchej, matowej, łamliwej i puszącej się. Polecany jest dla ras długowłosych lub psów o kręconej, wełnistej sierści, np. shih tzu, pudel.

Kolagen

Jest naturalnym białkiem budującym włos. Szampony z kolagenem stosowane są w celu wzmocnienia włosów. Dzięki niemu włosy stają się odporne na uszkodzenia mechaniczne, promieniowanie UV, czy też na ciepły nawiew suszarki. Nadaje połysk i zwiększa objętość okrywy włosowej. Dzięki zjawisku okluzji (powlekanie włosa) kolagen tworzy warstwę ochronną, co sprawia, że włos jest sprężysty i nawilżony. Poprawia się ogólna kondycja włosa i polepsza wygląd całej okrywy włosowej. Polecany jest szczególnie do sierści matowej, kruchej i łamliwej.

 

SUBSTANCJE NATŁUSZCZAJĄCE I EMOLIENTY

Emolienty to składniki o działaniu nawilżającym, natłuszczającym i zmiękczającym. Tworzą na powierzchni skóry tzw. film ochronny, który ogranicza nadmierne odparowywanie wody z naskórka, pomagając utrzymać jego odpowiednie nawilżenie. Powstająca warstwa okluzyjna stanowi również dodatkową ochronę przed czynnikami zewnętrznymi i urazami mechanicznymi. Emolienty wspierają barierę lipidową skóry, dostarczając składników niezbędnych do jej prawidłowego funkcjonowania. Korzystnie wpływają również na kondycję sierści – wygładzają łuski włosa, ograniczają puszenie i elektryzowanie, nadając włosom miękkość, gładkość i połysk.
Istotną funkcją emolientów jest także tzw. zamykanie nawilżenia. Podczas gdy humektanty, takie jak gliceryna czy aloes, pomagają wiązać wodę, emolienty ograniczają jej utratę, dzięki czemu efekt nawilżenia utrzymuje się dłużej. Do emolientów często stosowanych w kosmetykach dla psów należą m.in. olej kokosowy, olej jojoba, olej arganowy oraz masło shea.
Do substancji natłuszczających zalicza się m.in. lanolinę – naturalny wosk pozyskiwany z wełny owiec lub lam. Działa zmiękczająco na skórę, łagodzi podrażnienia, wspiera regenerację naskórka, przyspiesza gojenie drobnych ran. Jest zaliczana do kosmetyków hipoalergicznych. Działa jak emolient – zapobiega odparowywaniu wody i odbudowuje barierę lipidową. Lanolina łagodzi podrażnienia – zmniejsza zaczerwienienia, przynosi ulgę dla suchej, wrażliwej czy atopowej skóry. Lanolinę stosuje się również przy suchej, łamliwej sierści.
Uwaga! U ras z obfitym podszerstkiem oraz naturalnie natłuszczoną skórą substancje natłuszczające należy stosować z umiarem, aby nadmiernie nie obciążać sierści.
Oleje kosmetyczne to naturalne produkty bogate w witaminy, minerały i nienasycone kwasy tłuszczowe. Składniki odżywcze działają regenerująco, normalizująco i łagodząco. Najczęściej stosuje się oleje: norkowy, makadamia, kokosowy i jojoba. Oleje nadają głęboki blask suchej, matowej sierści. Stanowią znakomitą ochronę przed działaniem promieni UV, dzięki czemu przeciwdziałają matowieniu włosów. Są to produkty łatwowchłanialne i dobrze tolerowane (hipoalergiczne). Służą do odżywiania, regeneracji i wzmacniania skóry oraz sierści. Olejki zmiękczają i wygładzają sierść – sprawiają, że włos nabiera pięknego blasku, odbijając światło. Budowa olejków sprzyja łatwemu dostarczaniu składników odżywczych bezpośrednio do cebulek włosów – wzmacniając je. Specjalnie opracowane formuły sprawiają, że olejki nie pozostawiają tłustych osadów na psiej okrywie włosowej. Dodatkową zaletą jest przyjemny zapach, utrzymujący się na skórze psa.

 

GLINKI, EKSTRAKTY ROŚLINNE I OLEJKI ETERYCZNE

Szampony na bazie składników organicznych są coraz chętniej kupowane przez opiekunów. Popularność wynika z faktu, że kosmetyki te mają łagodną i ultrabezpieczną formułę i z tego względu mogą być stosowane do kąpieli psów, których skóra jest szczególnie wrażliwa. W liniach kosmetyków naturalnych spotyka się: glinki (bentonit, kaolin), ekstrakty roślinne (aloe versa, rumianek, nagietek, pokrzywa) oraz olejki eteryczne (lawenda, rozmaryn).

Glinki

Przejawiają działanie absorpcyjne – usuwają nadmiar serum z powierzchni skóry. Są pomocne w problemach z nadmiernym przetłuszczaniem włosów. Wykazują działanie detoksykacyjne (pomagają w usuwaniu toksyn i zanieczyszczeń ze skóry i sierści). Glinki łagodzą stany zapalne i działają odświeżająco. Ze względu na bogactwo minerałów wspomagają odżywianie włosa. Sierść staje się gładsza i łatwiejsza do rozczesania.

Ekstrakty z roślin

Wykazują działanie kojące, przeciwzapalne i łagodzące podrażnienia. Rumianek tonizuje, nawilża skórę, przyspiesza procesy regeneracyjne. Nagietek wzmacnia cebulki włosowe, odżywia je i stymuluje wzrost nowych włosów. Zmniejsza stany zapalne, łagodząc podrażnienia. Pokrzywa poprawia kondycję skóry, regeneruje pracę gruczołów łojowych, zmniejszając przetłuszczanie się sierści. Ekstrakt jest bogaty w minerały i witaminy – odżywia cebulki włosowe. Pokrzywa ma właściwości przeciwzapalne i przeciwgrzybicze. Aloe vera (aloes) jest idealny dla psów z wrażliwą skórą, ponieważ działa kojąco i nawilżająco. Dzięki zawartości substancji odżywczych działa również kondycjonująco. Wykazuje ponadto działanie antybakteryjne, antygrzybiczne i rewitalizujące.

Olejki eteryczne

Olejki mają liczne właściwości prozdrowotne, a dodatkowo działają terapeutycznie. W szamponach stosuje się odpowiednio niskie, bezpieczne dla zwierząt stężenia tych składników. Najczęściej spotkać można olejki: rumiankowy, eukaliptusowy, z drzewa herbacianego, rozmarynowy i z mięty pieprzowej. Posiadając właściwości antybakteryjne i przeciwzapalne, wspierają zdrowy wygląd okrywy włosowej. Działanie antybakteryjne wykazują olejki eukaliptusowy i z drzewa herbacianego. Niektóre olejki, np. z drzewa cedrowego czy lawendowy lub rozmarynowy działają odstraszająco na pasożyty zewnętrzne (pchły, kleszcze).
Olejki, oprócz działania pielęgnacyjnego i zabezpieczającego, wspierają samopoczucie psa podczas kąpieli i świetnie aromatyzują. Sierść jest dzięki temu długo pachnąca i odświeżona. Kąpiel w szamponie z olejkami eterycznymi może stać się dla psa pozytywnym doświadczeniem. Olejki eteryczne działają wielokierunkowo: redukują stres, poprawiają nastrój oraz przynoszą ukojenie. Jest to niezwykle ważne, zwłaszcza w przypadku psiaków, które nie przepadają za kąpielą.
Uwaga! Nie powinno się samodzielnie dodawać olejków eterycznych do kąpieli – zwłaszcza bez doświadczenia. Zbyt duże dawki mogą bowiem wywołać trudności w oddychaniu, reakcje alergiczne czy podrażnienia skóry. Należy też pamiętać, że nie każdy olejek nadaje się do stosowania na skórę i sierść psa. Do takich, których nie wolno w ten sposób aplikować należą: olejek cynamonowy, cytrusowy, goździkowy, tymiankowy, z mięty polnej oraz z oregano.

ŚRODKI ŁAGODZĄCE

Do szamponów dodawane są składniki o działaniu kojącym, przeciwzapalnym i przeciwświądowym, np. mączka z płatków owsianych, aloes, gliceryna, ceramidy, alantoina, pantenol.
Koloidalny owies – chroni skórę przed stresem oksydacyjnym, którego objawem jest zazwyczaj suchość skóry i wysypki. Ma silne właściwości kojące, zmniejsza uczucie swędzenia, pieczenia. Łagodzi podrażnienia i zaczerwienienia.
Ceramidy – są naturalnym budulcem włosów. Szampon z ceramidami działa regenerująco i ochronnie. Ceramidy wypełniają również przestrzenie między łuskami włosów, co skutkuje ich wygładzeniem, zwiększeniem elastyczności, redukcją łamliwości. Wygładzone łuski włosa lepiej odbijają światło. Włosy nabierają blasku i stają się miękkie w dotyku.
Gliceryna w szamponie działa jak humektant, czyli zatrzymuje cząsteczki wody w strukturze włosa oraz na skórze. Posiada zdolność wiązania wilgoci z otoczenia. Włos jest nawilżony i elastyczny. Gliceryna poprawia kondycję włosa, wygładza i nabłyszcza. Pasma stają się gładkie, lśniące, miękkie. Łatwiej się rozczesują. Chroni sierść przed szkodliwym działaniem czynników zewnętrznych, np. suchego powietrza w pomieszczeniach czy mrozu. Łagodzi podrażnienia, zapobiegając swędzeniu. Wygładza pasma i ogranicza efekt puszenia. Szampony z gliceryną polecane są w przypadku sierści suchej i zniszczonej.
Uwaga! Gliceryna jako humektant w warunkach suchego powietrza może dawać efekt odwrotny od nawilżenia, tzn. „wciąga” wilgoć z włosa. Dlatego w przypadku częstego suszenia suszarką dobrze jest zastosować odżywkę nawilżającą.
Aloes nawilża, łagodzi podrażnienia, reguluje pH skóry i stymuluje wzrost włosów. Regularnie stosowany poprawia kondycję cebulek włosowych – wzmacnia je i przeciwdziała wypadaniu sierści. Dzięki działaniu wygładzającemu włos staje się gładki i mniej podatny na elektryzowanie. Aloes doskonale nawilża – podobnie jak gliceryna jest humektantem. Pomaga w ograniczaniu nadmiernego wydzielania sebum – przeciwdziała efektowi przetłuszczania.
Alantoina jest cennym składnikiem pielęgnacji sierści. Nawilża, wspomaga regenerację włosa, łagodzi podrażnienia. Wykazuje działanie keratolityczne – delikatnie złuszcza naskórek, co zapobiega nadmiernemu rogowaceniu. Stymuluje wzrost nowych włosów, wspomaga proces odnowy i regeneracji naskórka. Wzmacnia barierę hydrolipidową, chroni przed negatywnym wpływem czynników zewnętrznych (wiatr, mróz, promienie UV). Działa kojąco, przeciwzapalnie i przeciwświądowo.
Pantenol (prowitamina B5) – przede wszystkim regeneruje i wzmacnia włos. Wbudowując się w jego strukturę, nadaje trwałość wiązaniom białkowym, które są kluczowym budulcem włosa, gdyż tworzą białko włosa – keratynę. Dzięki temu włosy są odporne na uszkodzenia mechaniczne, a sierść łatwiej się rozczesuje, nie ulega zniszczeniu podczas rozczesywania. Pantenol działa restrukturyzująco poprzez wygładzanie łuski włosa. Zmniejsza przez to podatność na plątanie, kołtunienie czy filcowanie sierści. Pod wpływem pantenolu włosy stają się miękkie, puszyste, sprężyste i elastyczne. Prowitamina B5 wspiera także podział komórek mieszków włosowych. Przyspiesza to regenerację i wzrost młodych włosków. Pantenol charakteryzuje się również silnym działaniem przeciwzapalnym i łagodzącym.
Wszystkie wymienione składniki są wskazane dla psów o skórze wrażliwej, suchej, skłonnej do podrażnień czy w przypadku występowania łupieżu.

 

BARWNIKI I SUBSTANCJE ZAPACHOWE

Barwniki

Koloryzatory stosuje się w celu podkreślenia lub intensyfikacji naturalnego koloru włosa. Pigmenty nadają sierści głęboką nasyconą barwę, a także ożywiają naturalny odcień (wypłowiały po długiej ekspozycji na promienie słoneczne). Barwniki mają również zastosowanie w przypadku konieczności eliminowania niepożądanych przebarwień (np. u psów z białą sierścią). Warto wybierać szampony, które zawierają naturalne pigmenty (barwniki roślinne). Nie tylko poprawiają kolor, ale też odżywiają, chroniąc przed promieniowaniem UV.

Substancje zapachowe

Zazwyczaj stosuje się naturalne olejki, np. z drzewa herbacianego, z mięty, jabłka, ylang ylang, orchidei itp. Można też spotkać ekstrakty roślinne, np. z aloesu. Głównym celem jest nadanie sierści przyjemnego zapachu po kąpieli. Perfumy w szamponach neutralizują nieprzyjemne zapachy, działają odświeżająco. Mogą być też elementem aromaterapii. Należy jednak obserwować, jak pies reaguje po zastosowaniu perfumowanego szamponu. Intensywne lub syntetyczne zapachy mogą drażnić psa, prowadzić do alergii kontaktowej lub nasilać stany zapalne. Dlatego kosmetyków z mocnym zapachem należy używać z umiarem.

 

SKUTKI STOSOWANIA NIEWŁAŚCIWYCH SZAMPONÓW

Źle dobrany szampon może przysporzyć opiekunowi psa wielu problemów. Zamiast pielęgnować skórę i sierść, może pogarszać ich kondycję. Do najczęstszych skutków stosowania niewłaściwych preparatów należą:

• pogorszenie wyglądu okrywy włosowej – włos staje się matowy, suchy i łamliwy;
• osłabienie intensywności koloru sierści – pod wpływem silnych detergentów pigment może blaknąć, szczególnie u psów o czarnej lub brązowej sierści;
• podrażnienia skóry – mogą pojawić się zaczerwienienia i świąd;
• nieprzyjemny zapach sierści;
• problemy dermatologiczne – niewłaściwe pH szamponu, np. w przypadku stosowania kosmetyków przeznaczonych dla ludzi lub nieodpowiednie składniki preparatu mogą sprzyjać występowaniu łupieżu czy łojotoku;
• reakcje alergiczne – drażniące detergenty lub niektóre syntetyczne substancje zapachowe mogą powodować świąd, zaczerwienienie i łuszczenie się skóry.

Z tych powodów istotne jest zachowanie równowagi pomiędzy skutecznym czyszczeniem sierści i skóry a zabezpieczeniem przed ich podrażnieniem. Prawidłowo dobrany szampon powinien wspierać procesy regeneracyjne i pomagać w rozwiązywaniu problemów dermatologicznych. Dlatego, aby móc cieszyć się z pięknego wyglądu czworonożnych przyjaciół, należy eliminować te szampony, których skład nasuwa wątpliwości, a wybierać te o optymalnej formule. Znajomość poszczególnych części składowych szamponu ułatwia opiekunowi psa podjęcie właściwej decyzji zakupowej.